📌 Giriş
Çalışan hakları, işçinin işyerinde adil, güvenli ve yasal haklara uygun şekilde çalışmasını garanti altına alan kurallar bütünüdür. İşverenler, işçilerin haklarını korumak ve İş Kanunu’na uygun hareket etmekle yükümlüdür. İşçilerin maaş, çalışma saatleri, izin hakları ve tazminat gibi temel hakları kanunlarla belirlenmiştir.
📌 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışan haklarını düzenlemektedir.
Bu makalede, çalışan hakları, işverenin yükümlülükleri, işçilerin kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, sigorta ve iş sağlığı güvenliği konularındaki hakları detaylı olarak ele alınacaktır.
📌 Çalışan Hakları Nelerdir? Hukuki Dayanakları
📌 Çalışan hakları, işçinin işyerinde adil ve güvenli bir çalışma ortamına sahip olmasını sağlayan haklardır.
✔ 4857 sayılı İş Kanunu, işçilerin çalışma koşullarını ve tazminat haklarını düzenler.
✔ 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, işçilerin sigorta ve emeklilik haklarını belirler.
✔ İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işçilerin güvenli bir çalışma ortamında bulunmasını zorunlu kılar.
📌 Örnek: Bir işçi, fazla mesai ücreti alamıyorsa iş mahkemesine başvurabilir.
📌 Önemli Not: Çalışan hakları ihlal edilirse işçi, hukuki yollarla hakkını arayabilir.
📌 İşverenin Çalışanlara Karşı Yükümlülükleri
📌 İşverenler, çalışanların haklarını korumakla yükümlüdür.
✔ 1️⃣ İşçiye Yazılı İş Sözleşmesi Yapmak
- İşveren, işçiye yazılı sözleşme sunmalıdır.
✔ 2️⃣ Çalışma Koşullarını Açıkça Belirtmek
- İşveren, çalışma saatleri, maaş, yan haklar gibi bilgileri belirtmelidir.
✔ 3️⃣ İşçiye Sigorta Yapmak ve Primlerini Yatırmak
- İşveren, işçiyi SGK’ya bildirmeli ve primlerini düzenli olarak yatırmalıdır.
✔ 4️⃣ Çalışma Sürelerine Uygun Davranmak
- Haftalık 45 saatin üzerindeki çalışma süreleri fazla mesai olarak değerlendirilmelidir.
📌 Örnek: Bir işçi, işverenin sigorta primlerini yatırmadığını fark ederse SGK’ya şikayette bulunabilir.
📌 Önemli Not: Sigortasız işçi çalıştıran işverenler, ağır cezalarla karşılaşabilir.
📌 Çalışma Süreleri ve Fazla Mesai Hakları
📌 İş Kanunu’na göre çalışma süreleri ve fazla mesai kuralları şöyledir:
✔ 1️⃣ Haftalık Çalışma Süresi 45 Saattir
- Haftalık 45 saatten fazla çalışan işçilere fazla mesai ücreti ödenmelidir.
✔ 2️⃣ Fazla Mesai Ücreti %50 Zamlı Ödenmelidir
- Fazla mesai ücreti normal saatlik ücretin 1,5 katı olarak ödenir.
✔ 3️⃣ Gece Çalışma Süresi 7,5 Saati Aşamaz
- Gece çalışan işçilerin günde en fazla 7,5 saat çalıştırılması gerekir.
📌 Örnek: Haftada 50 saat çalışan bir işçi, 5 saatlik fazla mesai ücretini talep edebilir.
📌 Önemli Not: İşveren, fazla mesai yaptırmadan önce işçinin yazılı onayını almak zorundadır.
📌 Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakları
📌 Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı, işten ayrılan veya çıkarılan işçinin temel haklarındandır.
✔ 1️⃣ Kıdem Tazminatı Hakkı
- İşçi, aynı işyerinde en az 1 yıl çalıştıysa ve haklı bir nedenle işten çıkarıldıysa kıdem tazminatı alabilir.
- Hesaplama: Çalıştığı yıl × Son brüt maaş
✔ 2️⃣ İhbar Tazminatı Hakkı
- İşveren, işçiyi işten çıkarırken önceden haber vermelidir.
- İhbar süresi:
- 6 aydan az çalışanlar: 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl çalışanlar: 4 hafta
- 1,5 yıl – 3 yıl çalışanlar: 6 hafta
- 3 yıldan fazla çalışanlar: 8 hafta
📌 Örnek: 5 yıldır çalışan bir işçi işten çıkarıldığında, işveren 8 haftalık ihbar süresi uygulamazsa ihbar tazminatı ödemek zorundadır.
📌 Önemli Not: İhbar süresi içinde işçiye günde 2 saat iş arama izni verilir.
📌 İş Sağlığı ve Güvenliği Hakları
📌 İşçiler, güvenli bir çalışma ortamına sahip olmalıdır.
✔ 1️⃣ İşveren, İşçiye Koruyucu Ekipman Sağlamak Zorundadır
✔ 2️⃣ İş Kazası Olursa SGK’ya Bildirilmelidir
✔ 3️⃣ İşçi, Tehlikeli Koşullarda Çalışmayı Reddetme Hakkına Sahiptir
📌 Örnek: Bir inşaat işçisi, iş güvenliği önlemleri alınmadan yüksek katlarda çalışmayı reddedebilir.
📌 Önemli Not: İş kazalarından işveren sorumlu tutulabilir.
📌 Çalışan Hakları İhlal Edilirse Ne Yapılmalı? Hukuki Başvuru Yolları
📌 İşçilerin hakları ihlal edildiğinde başvurabileceği hukuki yollar şunlardır:
✔ 1️⃣ Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na Şikayet
✔ 2️⃣ İş Mahkemesinde Dava Açma
✔ 3️⃣ SGK’ya Başvurup Sigorta Haklarını Talep Etme
📌 Örnek: Bir işçi maaşını düzenli alamıyorsa, iş mahkemesine başvurup alacak davası açabilir.
📌 Önemli Not: İşçi haklarını talep etmek için 5 yıl içinde dava açmalıdır.
📌 Çalışan Haklarını İhlal Eden İşverenlere Uygulanan Cezalar
📌 İşverenler, işçi haklarını ihlal ederse idari ve hukuki yaptırımlarla karşılaşabilir.
✔ 1️⃣ SGK Primlerini Yatırmayan İşverenlere Ağır Para Cezaları Uygulanır
✔ 2️⃣ Sigortasız İşçi Çalıştıran İşverenlere Ceza Verilir
✔ 3️⃣ Tazminat Ödemeyen İşverenlere Mahkeme Yoluyla Yaptırım Uygulanır
📌 Örnek: Bir işveren, işçisini sigortasız çalıştırıyorsa, SGK tarafından işverene yüksek miktarda para cezası uygulanabilir.
📌 Önemli Not: İşçiler, işverenin yasaları ihlal ettiğini SGK ve Çalışma Bakanlığı’na bildirebilir.
Bir yanıt yazın